Автори: проф. Џонатан Гослинг и д-р Стефани Џонс, ИЕДЦ – Висока школа за менаџмент во Блед
Моќта е мојата љубовница. Вложив премногу енергија за да ја освојам и нема да му дозволам никому да ја преземе, колку и да страда и да ја посакувa!
(изјава на францускиот император за Пјер-Луи Родерер, француски новинар, писател и политичар, 4 ноември 1804 година).
Пристапот на Наполеон кон лидерството нуди различни примери за тоа како да се добие и да се искористи власта на борбената арена, во внатрешната политика, на меѓународната сцена – и на работното место. Постојат многу облици на моќ, а Наполеон бил господар на сите. За него, моќта била сè. Од неговото искуство и од контекстот во кој ја стекнал и ја задржал моќта, може да научиме многу. Секој што размислува како да стекне позиција, влијание и целосна власт, ќе го направи тоа многу добро, ако научи како тој го направил тоа.
Осум облици на моќ
Во процесот на истражувањето на биографијата на Наполеон, успеавме да идентификуваме осум начини на моќ, што би можеле да ги објаснат неговите подеми и падови:
- Покровителство. Наполеон бил под покровителство уште од младоста: францускиот колонијален гувернер на Корзика ја спонзорирал неговата обука на воената академија во континентална Франција. Питомецот подоцна го отплатил долгот, поддржувајќи ја Франција против корзиканското движење за независност, предавајќи го делото чијшто поборник бил неговиот татко.
- Заслуга. Способноста на Наполеон за математика и за геометрија го квалифицирала во артилеријата. Во 1793 година, при опсадата на Тулон, тој покажал извонредна храброст и талент на заповедник. Станал „човекот што го заслужува вниманието" во новата постреволуционерна меритократија. Наскоро имал можност да ја демонстрира својата способност за одржување долги и сложени кампањи и да ја пренесе својата репутација во политичката сфера. Но, станал премногу уверен дека може сè да направи подобро од другите и да управува со секоја реформа, игнорирајќи ги сите други квалитети.
- Харизма. Од големиот број истакнати воени офицери, херојските подвизи на Наполеон, неговите беспрекорни униформи, убедливоста и драматичните изјави за весниците – го издвоиле како посебен. Неговото присуство секогаш претпоставувало големи очекувања. Италијанскиот воен поход бил обележан со екстравагантни подвизи и со храброст на теренот, генијални стратегии и со исклучителна среќа. Системско креирање на сопствената слава. Харизмата на Наполеон дозволила и догматски нарцизам – кредит од секоја победа, некритично прифаќање на заслугите, а истовремено и груба рамнодушност кон човековиот живот, во име на амбицијата за константно проширување на моќта.
- Преземање на власта. Како генерално, така и во политиката – Наполеон одлучно ги искористувал можностите. Враќајќи се од Египет, почувствувал вакуум во власта и можност за управување со спротивставените страни. Назначен за заштита на Конзулатот, тој го преселил надвор од Париз и успеал со моќта на говорот да ги убеди конзулите да извршат државен удар на 9 ноември 1799 година. Занесен од брзината и од решителноста, тој бргу ја зацврстил својата позиција, со контрола на медиумите, полицијата и на законодавната власт.
- Манипулација. Неговиот начин на оперирање се одликува со тоа што поседувал еден полициски сервис, кој го шпионирал другиот; противниците ги испраќал на долги „невозможни" мисии; подметнувал докази за злосторство за сопствени цели... Ја свртел политиката против Црквата, кога нему му одговарало, а папите ги местел и ги затворал. Манипулацијата не само што му помогнала да ја обезбеди контролата врз внатрешната моќ, туку успеал и да посее раздор меѓу другите европски сили, кој траел 15 години.
- Страв. Наполеон успевал да се справи со заканите за неговата доминантна позиција со помош на кодошите и на извршителите. Како прв конзул, тој се соочил со неколку обиди за атентат, па, плашејќи се за сопствениот живот, возвраќал немилосрдно. Наскоро, секоја критика била неразумна. Набљудувачите како Шатобријан и Стендал, забележале дека тој успеал да привлече „големи умови" околу себе, кои зависни од неговото покровителство, или биле попустливи, или замолчувани, или прогонувани.
- Избори. Наполеон станал император со поддршка од народот, избран за оваа измислена наследна позиција со референдум. Користел секаков вид популизам за да ја приближи политичката елита до масата луѓе, која ќе ги теши и инспирира, како поткрепа за ветувањето за силното водство. Го зголемувал гласачкото тело со додавање гласови од армијата, надевајќи се дека ќе ги убеди Британците дека војската е подготвена да го следи генералот преку Каналот.
- Наследност. Имплицитниот модел за лидерство на Наполеон е вкоренет во фамилијарните норми на неговите предци од Корзика. Не чуди тоа што ги повлекол своите браќа и сестри во власта. И покрај револуцијата, единствената прифатлива сукцесија требало да биде преку наследството. Стапил во стратешки брак со надвојвотката Марија Луиза, ќерка на австрискиот цар Францис Први (откако бил одбиен од руските колеги), со која имал син, кој го крунисал како „кралот на Рим". Но, по поразот во 1814 година, мајката и детето се испратени во Виена и Наполеон никогаш повеќе не ги видел. Неговите австриски роднини никогаш не го прифаќале како дел од семејството, а кога побегнал на Елба, Европа се обединила како никогаш претходно за да го победи во битката кај Ватерло, точно пред 200 години. Потоа тој бил протеран на островот Св. Елена, каде што умрел во 1821 година, сам и немоќен.
Анализа на лидерството на Наполеон
Наполеон бил многу видлив и активен како лидер – никогаш не раководел тивко и зад завесата. Зависен од моќта, тој бил директен автократ. Претпоставувал дека неговиот пристап е единствениот, очекувајќи од другите да одат во чекор со доминантниот стил на управување и да ја следат неговата мисија за постреволуционерна Франција. Неговиот инспиративен и харизматичен пристап му овозможиле да привлече голем број верни следбеници, иако, поигрувајќи си со животите на луѓето, тој напуштил две огромни војски, по висока цена. Го следеле дури и оние војници што не зеле плата два месеци и имале недостиг од униформи.
Повеќе од деценија и пол, Наполеон доминирал со сите аспекти на Француската република како персонификација на нацијата, оставајќи ги во сенка министрите и големите луѓе од тоа време. Тој ја искористил воената кариера во периодот на младоста за да досегне до политичка моќ. Транспарентен и наивен, никогаш не успеал да ја сокрие својата амбиција. Дури и поголемиот дел од најверните следбеници биле свесни за неговиот стремеж кон лична слава.
Додека Наполеон ја консолидирал својата моќ, тој станал недостижен нарцис. Неговата немирна и амбициозна воена стратегија, за момент толку инспиративна, ја засенила грижата за луѓето кои се бореле и страдале. Речиси половина милион мажи премрзнале во римскиот снег, а 4 милиони од цела Европа загинале во битките и од последиците од војната. Сепак, ниту еден од овие фактори не придонел за неговиот евентуален пад. Наполеон не знаел да преговара на која било друга основа, освен на победата во војна – затоа европските сили немале друг избор, освен да го победат во војна.
Лекција за современите моќници
Предноста на лидерството на Наполеон вклучува брилијантност, харизма, бестрашност, авантуризам, самодоверба, енергија, решителност, страст... Визионер со извонредни вештини за планирање и за организација. Темната страна на сето тоа е постојаната потреба за пофалба, нарцизам, претерана контрола, автократија, манипулативност и суровост.
Компаниите и општеството имаат тенденција да создаваат и да развиваат моќници, кои не им прават услуга. Напротив, моќниците се претвораат во самозадоволни и корумпирани, но истовремено и непосредни соработници, кои на некој начин придонесуваат за компанијата, однсно општеството. Кога моќната елита се идеализира себеси како меритократ, верувајќи во внатрешната супериорност на своите членови, тие стануваат вкоренети и одбранбени, затворени за понатамошно учење и за разноликост. Се претвораат во спротивното од она што му е потребно на современиот свет. Сите гледаме како моќните елити се натпреваруваат меѓусебно. Заслугата може да биде добар пат кон промоција, но ретко таа може да се одвои од моќта. Раководителите на компаниите, кои се обидуваат сè да водат сами и немаат доверба во никого, стануваат изолирани и опседнати со контролата.
Следбениците на Наполеон се обидуваат да ја препишат историјата, уверувајќи се дека светот би бил подобро место ако тој се совпадне со мисијата што тие ја гледаат во нивните нарцисоидни фантазии. Ако им се дозволи да отидат предалеку, можноста за практичен компромис ќе биде уништена и компаниите ќе се претворат во монструозно немилосрдни и осиромашени.
Но, и покрај сето ова, прекрасно е да се види како тие, компаниите, одвреме-навреме, создаваат.
